A'raf Süresi

"Elif, Lâm, Mim, Sad. Bu, onunla (insanları) uyarman ve müminlere öğüt vermen için sana indirilen bir kitaptır. Bunları tebliğ ederken kalbine bir sıkıntı gelmesin."

"Rabbinizden size indirilene uyun. O'ndan başka dostlar (yöneticiler) edinerek onlara uymayın. Ne kadar az öğüt alıyorsunuz" (1-3. Ayet).

Daha başlangıçtaki bu birinci ve ikinci ayetlerden de anlaşılacağı gibi, insanlar, ilâhi düşünce sistemine davet edilmektedir. Bu davet ile Allah'u Teâlâ insanların, içinde yaşadıkları cahiliye hayatının düşünce ve tasavvurlarını, değer ve ölçülerini, prensip ve kanunlarını adet ve alışkanlıklarını ve ilgilerini inkılâbı bir tarzla değiştirmeyi öngörmekte; Bu değişikliği yaparken de sıkıntı duymamalarını öğütlemektedir. Sure'nin ilk ayetlerinde, beşer cinsinin yeryüzüne yerleştirilmesi ile ilgili gaybı bilgiler verilmekte, daha sonra, dünyadaki durumundan, ölümünden ve diriltilmesinden bahseden ayetler biribirini takip etmektedir. Sure de kıyamet sahnelerinin en uzunu ile de karşılaşmaktayız. iblis'in aldatması ile Hz. Âdem (a.s.) ve eşinin Cennet'ten çıkarıldığı hatırlatılmakta ve Allahu Teâlâ Ademoğullarını şeytanın fitnesinden sakındırarak, onun, atalarını Cennet'ten çıkardığı gibi kendilerini de kötülüğe götürmesinden korkutmaktadır. Bunun için, şeytana uyup onun izini takip edenler. tekrar Cennet'e dönmekten kendilerini mahrum etmişlerdir.

Şeytanın atalarını Cennet'ten çıkardığı gibi, onlar da şeytana kanarak cehennemlik olmuşlardır. Öle ise şeytana muhalefet edenler, Allah'a itaat edip O'na bağlananlar, cennete döndürüleceklerdir. Böylece gurbet diyarına göç etmiş olanlar tekrar nimet diyarına dönmüş olmaktadırlar. Surede bütün bu münasebetler anlatılırken hatırlatıcı ve korkutucu hükümler de yer almaktadır:

"Andolsun, biz onlara öyle bir kitap getirdik ki iman edecek herhangi bir topluma hidayet ve rahmet olarak için onu tam bir ilim üzere uzun uzun açıkladık." (52. Ayet).

Öyle ise insanlar, yerin ve göğün, bütünüyle kâinatın yaratıcısı ve hakimi olan Allah'a isyandan uzak durmalı ve sadece O'nun emirlerine uymalıdırlar. Allah'ın emirlerine itaatle, O'na kulluktan geri durmamalıdırlar. Bir gün Resulullah (s.a.s.), Mekkelileri Safâ tepesinde toplayıp, onlara ahireti ve Allah'ın azabını hatırlattı. Toplanma sırasında birisinin: "Bu zat delidir" demesi üzerine 184. ayet nazil oldu:

"Düşünmediler mi ki arkadaşlarında (Muhammed Aleyhisselâm'da) hiç bir delilik yoktur. O. apaçık bir uyarıcıdır." (184. Ayet).

İnsanların pek çoğu, bazı insanların gaybı bileceklerini zannederler. Mutlak sûrette resullerin gaybe muttali olduğunu iddia edenler de vardır. Oysa gaybın bilgisi yalnız ve yalnız Allah katındadır.

"De ki: "Ben, Allah'ın dilemesi dışında kendime ne bir fayda, ne de bir zarar verme gücüne sahip değilim. Eğer gaybı bilseydim elbette çok hayır (mal ve menfaat) elde ederdim. O zaman bana bir kötülük de dokunmazdı. Ben (gaybı bilmem) yalnız, inanan bir kavim için bir uyarıcı ve müjdeleyiciyim." (188. Ayet)

A'râf suresinde belirtilen ve insanların hidayete ermeleri için söz konusu edinilen meseleleri şöyle sıralayabiliriz:

Hüküm koymak yalnız Allah'a aittir. Öyle ise insanlar kanun koyamaz ve adaleti gerçekleştirmek için Allah'ın hükmüne razı olmalıdırlar.

Ebedi alemde gerçekleşeceği kesin olan sorular, amel defterlerinin tartılması, amel defterlerinin insana sağ veya sol tarafından verilmesi, Arş, ahiret yurdu Cennet ve ceza yeri olarak Cehennem haktır. insanların bu gerçeklere göre davranmaları, inanmaları ve işlerini düzene koymaları gereklidir .

Daha sonra sure, Âdem (a.s.)'ın topraktan yaratıldığına ve insanların da bir tek baba olarak Âdem (a.s)'ın soyundan geldiklerine insanların, Allah'ın şerefli yaratıkları olduklarına dikkat çeker. Bunu, meleklerin Hz. Âdem'e secde etmeleri ile ispatlar. Bu sırada İblis'in Allah'ın emrine uymayıp kibirlenerek secdeden imtina ettiğini hatırlatarak, onun şerrinden, vesvesesinden sakınmayı öğütler. Aksi taktirde şeytana uyan insanların cezaya çarptırılacaklarını bildirir. Sonra Hz. Âdem'in Cennet'ten çıkışı ve dünyaya indirilişi anlatılır. Bunu hayırla şer, hak ile batıl arasında devam edecek olan çekişmenin bir misali olarak verir. Bu yüzden Cenâb-ı Allah, yalnız bu surede görülen "Ey Âdem Oğulları" şeklindeki hitabını dört defa tekrarlar.

Hakk'a uymayan ve öğüt dinlemeyen eski kavimlerden pek çoğu Allah'ın azabını hak etmişlerdir.

İsraf edenler Allah'ın hoşlanmadığı bir iş yapmaktadırlar. Dolayısıyla Allah israf edenleri sevmez.

Her ümmetin ve her kavmin belli bir eceli vardır. Bu süre dolunca, bu ecel bir an bile ertelenmez.

Allah'ın ayetlerini yalan sayanlar, onlarla alay edenler, onları kabul etmeyi gururlarına yediremeyenler Cennet'e giremeyeceklerdir.

Cennet ehli Cennet'te, Cehennemlikler de Cehennem'de oldukları zaman bu iki sınıf karşılıklı konuşacaklardır. Cennettekiler, ateştekilere: "Rabbımız'ın söz verdiği nimetleri gerçekleşmiş bulduk. Siz de Rabbınız'ın söz verdiği azabı gerçekleşmiş buldunuz mu?" şeklinde karşılıklı konuşacaklardır.

A'râf, yüksekçe bir yer anlamındadır. İnsanlar. üç sınıf olarak Cennetlikler, Cehennemlikler, A'râf'takiler olmak üzere kıyamette taksim olunup herkes yerine çekildikten sonra Cehennemlikler ve A'râftakilerin, Cennetliklere bakıp imrenmeleri haktır. Cehennemdekileri gördükleri zaman da durumlarından dolayı Allah'a sığınmaları haktır. Ve ahirette de Allah'a sığınma ve Allah'dan yardım dileme vardır.

Dünyada iken Allah rızası olmadan birbirini sevip, batıl yolla birbirine ve zalimlere destek olanların ahirette birbirlerini suçlamaları kaçınılmaz olacaktır.

Allah kendilerine kalp verdikten sonra anlamayanların, göz verdikten sonra gerçeği görmeyenlerin; kulakları bulunup da ibretle dinlemeyenleri durumu hayvanlardan daha aşağıdır.

Daima iyiliği emredip, insanlara af ile yanaşmak gereklidir. Cahillerden daima yüz çevrilmelidir.

A'râf suresinde, diğer Mekki surelerde ele alınan Nûh, Sâlih, Lût, Şuayb, Musa kıssaları genişliğine anlatılır. Bu peygamberlerin, çektikleri zorluklar, müminlere birer ibret dersi olarak verilir. Nasıl bu peygamberler ve onlara inananlar sonunda kurtulmuşlarsa, Mekke'deki müminler de bir gün öylece kurtulacaklar, düşmanları ise zebun olacaklardır. Öyle de olmuştur. Bu hüküm her zaman geçerlidir. Yeter ki müminler inançlarında sadık olsunlar, elden gelen tedbiri geri bırakmasınlar.

A'râf suresinde çok çarpıcı başka bir misal daha vardır. Bu da Bel'am ibn Bâura'nın şahsında temsil edilen kötü âlim örneğidir. Allah'ın kendilerine verdiği ilmi dünya malına değişen, ilimlerini insanlığın yararına değil de şahsi çıkarları için kullanan alimleri Cenâb-ı Allah, durmadan soluyan köpeğe benzetmiştir.

A'râf suresi bu olayları genişliğine anlattıktan sonra tevhid ile başladığı gibi tevhid ile sona erer. Allah'a ortak olarak ileri sürülen taştan, ağaçtan yapılmış putlardan bir hayır gelmeyeceğini, bunların kendilerine dahi bir fayda temin edemeyeceklerini tekrar hatırlatıp Allah'ın hâkimiyetine dönülmesinin gereğini belirtir.

Abdülvehhab ÖZTÜRK

Read more »

A'RAF

Her şeyin tümseği yüksek yer, burç, sırt, tepe, örfler, âdetler, iki şey arasında kalan kısım arf kelimesinin çoğulu. Bu nedenle atın yelesine, horozun ibiğine de arf denmiştir. Kur'an'da üç ayette geçer:

"İki (taraf) arasında (surdan) bir perde ve A'râf üzerinde de, (Cennetlik ve Cehennemliklerin) her biri simalarıyla tanıyacak adamlar vardır ki onlar henüz oraya (Cennete) girmemiş, fakat onlar girmeyi şiddetle arzu eder olarak Cennet yârânına: "Selâmün Aleyküm " diye nidâ ederler...

Gözleri ehl-i Cehennem tarafına çevrildiği zaman da "Ey Rabbimiz bizi zalimler gürûhu ile beraber bulundurma" derler.

(Yine) A'râf yaranı (kâfirlerden) simalarıyla tanıdıkları (elebaşı) bir takım adamlara şöyle nidâ ederek derler: "Ne çokluğunuz (yahut topladığınız mallar), ne de (hakka karşı) yeltenmekte devam ettiğiniz o kibr (ve azamet) size hiç bir fayda vermedi. " (el-A'râf, 7/46-48).

Müfessirlere göre bu ayetlerdeki A'râfdan maksad, Cennetle Cehennem arasındaki sur benzeri bir perdenin yüksek tepeleridir.

İbn Cerîr'in rivayetine göre Huzeyfe (r.a.)'e A'râf'ın ne olduğu sorulduğunda şöyle demiştir: "A'râf; iyilikleri ile kötülükleri eşit gelen insanlardır. Kötülükleri Cennet'e girmelerine, iyilikleri de Cehennem'e girmelerine mani olmuştur. Bunlar, Cenâb-ı Hak onların hakkında hüküm verinceye kadar bu sur üzerinde kalacaklardır."

Kimler A'râf'ta bulunacaktır? Bu hususta çeşitli rivayetler varsa da konuyu şöyle özetlemek mümkündür: İyilikleriyle kötülükleri denk gelenler A'râf'ta bekletileceklerdir. Nitekim İbn Merdûye'nin Câbir b. Abdullah'dan merfu olarak rivayet ettiği bir hadis'te: "Peygamberimiz (s.a.s.)'e iyilikleriyle kötülükleri denk gelenlerin durumu sorulduğu zaman, Hz. Peygamber, "Onlar A'râf'ta bulunacaklardır. Onlar oraya isteyerek girmemişlerdir." buyurmuştur. Daha sonra bunlar Allah'ın lûtfuyla Cennet'e gireceklerdir. (Muhtasaru Tefsîr, ibn Kesîr, II, 22).

Bazılarına göre de fetret devirlerinde ölenlerle müşriklerin çocukları da burada kalacaklardır.

A'râf konusunda daha başka açıklamalar da yapılmıştır. Ez cümle Hasan-i Basrî Hazretleri "A'râf marifetten gelir. Bu da Cennetliklerle Cehennemlikleri simalarından tanıyan bazı kimseler demektir. Belki de şimdi aramızda olanları vardır." şeklinde izah etmiştir.

Şamil İA

Read more »

A'LÂ SÛRESİ

Kur'an-ı Kerîm'in seksenyedinci suresi. İsmini ilk ayette geçen "el-A'lâ" kelimesinden almaktadır. Mekke devrinin ilk zamanlarında nazil olmuştur. Ayetlerinin kısa kısa oluşu, Allah'ın (c.c.) yeryüzündeki ayetlerine dikkat çekerek insanı tefekküre sevketmesi, bu surenin de Mekkî olduğuna delîldir. Zâten Cumhur (müfessirlerin çoğu) da bu görüştedir. (Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dîni Kur'ân Dili, VIII, 5734)

"Sebbih Sûresi" de denilen A'lâ Suresi'ni Resulullah (s.a.s.) çok severdi, hatta bu sureye "Efdalu'l Müsebbihât" ismini vermişti. Bayram ve cuma namazlarında Gâşiye ve A'lâ Suresi'ni; bayram günü cumaya rast gelirse her iki sureyi de okuduğu pek çok hadîste geçmektedir.

Bu surede Allah'u Teâlâ, kâinâtın esrarını, var edilişini ve ilerleyişini, düzenini,   Kur'an-ı Kerîm'in kendine has üslûbuyla ifade etmiştir. Kâinatta yürürlükte olan bütün kanunları, Allah bu surenin satırlarına sığdırmıştır. Dolayısıyla bu sureyi dikkatle okumak gerekir.

A'lâ suresi ondokuz ayet olup, fâsılası "yâ" şeklinde yazılan eliftir.

Her gün kıldığımız beş vakit namazın her secdesinde en az üç defa söylediğimiz tesbih cümlesi, bu suredeki ilk ayetin hükmüdür:

"O çok yüce Rabbinin ismini tesbih et." (1.Ayet)

Bundan evvel secdede "Allâhümme leke secedtü: Allah'ım sana secde ettim." denirdi. (el-Kâdî Beydâvî;

Tefsîru'l-Beydâvî, İstanbul 1303,11, 598) .

Buradaki hitap Hz. Peygamber'e Rabbinden gelmektedir. Hem de ayrı bir sevimlilik ve yakınlık havası içinde... Dolayısıyla Hz. Peygamber bu emri okur ve surenin diğer ayetlerine geçmeden "sübhâne Rabbiye'l-Â'lâ" derdi. (Seyyid Kutub, Fi Zılâli'l-Kur'an, Beyrut (tarihsiz) XXX, 126). Böylece emre, hemen itaat ettiğini bilfiil gösterdi.

Kâinatta, zerreden kürreye, canlı cansız her şeyi yoktan var eden, ahenkli yaratan, devamlılık dengesini kurarak sevk ve idaresini programlayan... İnsana doğruyu-eğriyi öğreten ve kâinatı insanın hizmetine boyun eğdiren... O yüce kudretin sahibinin Allah'u Teâlâ olduğunu şu ayetlerde okuyoruz:

"Ki o, (her şeyi) yaratıp düzene koyandır. Ölçüsünü takdir edip yol gösterendir." (2-3. Ayet)

Hayatı verenin de alanın da Allah (c.c.) olduğu ve her canlının bir sonu, dünyanın ise bir kıyâmeti olduğunu şu ayetler dile getirmektedir:

"Yeşilliği (topraktan) çıkaran, sonra da onu kapkara ve kupkuru hâle getiren odur." (4-5. Ayet).

Hz. Peygamber (s.a.s.) Kur'an-ı eksiksiz tebliğ edebilmenin sorumluluğunu biliyordu. En küçük bir harfini bile unutmamak gayretiyle, Cebrâil'in (a.s.) okuduğu vahyi âyet âyet tekrarlıyordu. Nihayet, Rabbinin bu hususu tekeffül ettiğini belirten şu müjdeyle rahatlamıştı:

"Sana (Kur'an'ı) okutacağız da Allah'ın dilediği hariç- sen onu unutmayacaksın. Çünkü Allah, açığı da gizleneni de bilir." (6-7. Ayet)

Zîrâ Resulullah'a okutması da, onun unutmaması da Allah'ın sınırsız iradesi altında, kendi nezdinde malum bir plân dahilinde olmaktadır. şu ayette belirtilen kolaylık da bu plâna dahildir:

"Seni en kolay olana yöneltip (muvaffak edeceğiz). Şimdi sen, fayda verecekse (kalplere girecek bir nokta ve tebliğe bir vâsıta bulduğun yerde) öğüt ver." (8-9. Ayet)

Verilen böyle bir öğütten sonra, insanlar kendi durumlarıyla başbaşadır. Vardıkları netice, tuttukları yola bağlıdır. Allah onlara, bu öğüde verdikleri karşılığa göre muâmele edecektir:

"(Yaratıcının varlığını anlayıp, ona saygı duyarak) ondan korkan öğüt alacaktır. (Derince düşünmeyen, gerçekleri anlamayan) kötü kimse ise o öğüde uzak duracaktır." (10-11. Ayet)

 (Ki öğüde uzaktan bakan) o kimse büyük ateşe girecek, orada ne ölecek, ne de (tam manasıyla) canlı kalacaktır. " (12-13. Ayet)

Resulullah (s.a.s.) namazı kendi örnek kılışıyla ve hadislerdeki açıklamalarıyla biz müslümanlara öğretmiştir. Namazın kılınışı sûrenin şu ayetlerine göre düzenlenmiştir:

"Gerçekten felâh buldu (her türlü kirden) temizlenen. Rabbinin adını anıp namaz kılmış olan..." (14-15. Ayet)

Önce maddî-manevî kirden temizlik, Allah'ı zikretmek ve sonra namaz kılmak... Bu tertipten dolayı namaza "Allahü Ekber" diyerek başlarız. İşte; öğüt alarak temizlenip, namaza "Allah'ı zikrederek" başlayan, ilk ayetlerde geçen "Kudretullah"ı tefekkür ederek ve kendini mecbur hissederek ibâdete devam eden kimse;

a) Dünyada felâh bulmuştur. Allah'a güvendiği ve onun kendisini koruduğuna inandığı için huzûr içinde yaşamıştır .

b) Ahirette felâh bulmuştur, büyük ateşten kurtulup, haz ve nîmetler içinde yüzmektedir.

Ama insanlardan bunu anlayanlar azınlıktadır:

"Fakat siz (ey insanlar) âhiret daha hayırlı ve daha devamlı olduğu halde, dünya hayatını tercih ediyorsunuz!.." (16-17. Ayet)

Halbuki ahiret iki nedenden ötürü dünyaya tercih edilir:

1) Ahiret, nîmet ve lezzet bakımından dünyadan pek çok üstündür.

2) Dünya fânı, Cennet hayatı ise bakîdir, ebedidir. Dünyaya "dünya" denilmesi tesadüfi değildir Dünya, çabucak gelip geçici olduğu gibi, düşürücü ve alçaltıcıdır da.

Ve son olarak, bütün bu bilgiler, bu köklü ve derin gerçekler diğer semavî kitaplarda da yer alır:

"Şüphesiz bunlar, ilk (gönderilen) kitaplarda -İbrahim ve Mûsa'nın sahîfelerinde- de vardır." (18-19. Ayet)

Bütün peygamberler tek bir irade ile gönderilmiştir. Teferruat değişse bile, ana kaynak "Levh-i Mahfûz" birdir ve Rabb'ın katındandır.

Bilâl TEMİZ

Read more »