Sohbet ve Musâhabe (Kalbin Zümrüt Tepelerinde)

Sohbet; Cenâb-ı Hakk'a yönlendiren yararlı konuşmalarda bulunma, söz ve düşünce ile başkalarının ufkunu açma, bir insanın kendisine karşı duyulan hüsnüzannı, gönülleri sonsuza yönlendirmede bir kredi gibi kullanması ve hep hayırhahlık mülâhazasıyla oturup-kalkmaya denir ki; zannediyorum Yunus da, "Asayiş kılan cânı, evliyâ sohbetidir." diyerek, işte böyle yüksek hedefli musahabenin hayatiyetini vurgulamak istemişti...

Sofiyece, hakikate ulaştıran iki önemli yol vardır; bunlardan biri sohbet, diğeri de hizmettir. Hizmet, himmete mazhariyetin bir vesilesi ve yolu; sohbet de, zâhir ve bâtın duygularla hakikati duyma, hissetme, yaşama hâlidir ki, öteden beri hep ehemmiyetli bir "insibağ" sebebi addedilegelmiştir. Ne var ki, her insibağ, sohbetin merkez noktasını tutan zatın mertebesiyle mebsûten mütenasip (doğru orantılı) olduğundan, tezahür ve tesirlerinde de bir kısım farklılıklar söz konusudur. İnsanlığın İftihar Tablosu'nun, câmiiyyeti itibarıyla hak sohbeti sayesinde mazhar olduğu insibağ, en kâmil mânâdadır ve صِبْغَةَ اللّٰهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ صِبْغَةً "Sen, Allah'ın boyasıyla boyan ve O'nun verdiği rengi tam al; (zaten) o ilâhî boyadan boyası daha güzel olan kimdir ki?" hakikatinin aşkın bir remzidir. Ondan sonra, O'nun metbûiyyetine bağlı bir tâbiiyyet içinde ve asliyetine nisbeten bir zılliyet mahiyetinde diğer bütün dava-i nübüvvet ve dava-i vilâyet vârislerinin insibağları gelir ki, verenin ve alanın istidadına göre çok farklı ve mütefâvittir ve bu konudaki ahz ü atâ da tamamen kabiliyetlere göre cereyan etmektedir.

"Herkesin istidadına vâbestedir âsâr-ı feyzi,
Ebr-i nisandan ef'î sem, sadef dürdane kapar."
(Mîrî)

Hizmet, ihlâs ve samimiyet içinde Hak rızasını aramak ve Hakk'ın hoşnut olduğu kimselerin terbiye ve vesayetinde bulunmak; sohbet ise, gönül kapılarını ardına kadar ilâhî vâridât ve mevhibelere açık tutarak, bir hak dostuna mülâzemette bulunup, onun Hak tecellîlerine açık o zengin atmosferini paylaşmak demektir. Sahabe, hizmette zirveleri tuttuğu gibi, sohbette de en yüksek şâhikaların üveyki olma pâyesiyle serfirazdır ki, bu, o toplumun musâhabesinde merkez noktayı tutan Zatın bir tek nazarının -bu konu, Nazar başlığıyla ayrıca tahlil edilecektir- müstaid ruhları bir hamlede evc‑i kemale çıkarmasında aranmalıdır. Tabiî, kalblerini, iradelerini, hislerini, şuurlarını o Kutup Yıldızı'nın çevresinde dönmeye bağlamış bu aktif sabır kahra-manlarının istidat ve performanslarının da nazardan dûr edilmemesi gerekir...

Her hak dostu, "Sıbgatullah"tan belli bir tasarruf mevhibesiyle şereflendirilmiştir; bu mevhibenin sınırları da, mum ışığı ölçüsündeki bir ziya ile himmet örfânesine iştirak eden herhangi bir hak erinden, kehkeşanların ışık kaynağı sayılan "Şemsu'ş-Şümûs"lara kadar olabildiğine geniştir. Ayrıca, daha önce de işaret edildiği gibi, bunda istidat ve kabiliyetlerin istifade ve istifazasının sınırlayıcılığı da söz konusudur ki, bu da, evliyâ ve asfiyâ adedince "Sıbgatullah tecellîsi ve insibağ keyfiyetinin var olduğunu gösterir." Evet, Hazreti "Nuru'l-Envâr"a bir mir'ât-ı mücellâ olan Zattan, zılliyet ve cüz'iyet planında ona düz bir ayna olmaya çalışan en küçük bir sâlike kadar, birbirinden farklı pek çok sıbğ u insibağ mertebesi söz konusudur. Asliyet ve külliyet planında bu mazhariyetin ferd-i ferîdi olan Zatın sohbet ve musâhabesi, umumî fazilette erişilmeyen öyle bir pâyedir ki, hiçbir kimse, hiçbir zaman, hiçbir "seyr u sülûk" helezonuyla kat'iyen o mertebeye ulaşamaz. Düşünün ki, أَوَّلُ مَا خَلَقَ اللّٰهُ نُوري "Allah'ın haricî vucûd nokta-i nazarından varlık olarak en önce ortaya koyduğu, benim nurumdur." diyen Hz. Mazhar-ı "Nuru'l-Envâr"ın sohbetiyle şereflenmiş o bahtiyar kimseler, hakkın en birinci tâlipleri, Hak yolunun en müştak sâlikleri, Allah rızasının da en kusursuz müridleri oldukları hâlde, bu hususlardan herhangi biriyle değil de, sohbet pâyesiyle öne çıkarılarak, bu güzide topluluğa, "musâhabe kahramanları" mânâsına, "Ashab" denmiştir.

Her sohbet eri, musâhabe merkezinde bulunan zatın, Hazreti Ehad ü Samed'e imanını, irfanını, O'na muhabbetini ve O'nunla münasebetini -şuuru taalluk etsin, etmesin- onun her tavrında müşâhede ederek, asliyetteki bu aşkınlığı zılliyet planında duyup yaşaması açısından, hemen her zaman âsârı görülen, fakat yakalanıp değerlendirilemeyen, tarifi, teşhisi zor sırlı bir lâhûtî atmosfer içinde bulunur. Nisbet farklılığı mahfuz, bu durum, hemen her hâlis hakikat eri için de söz konusudur ki, Mevlâna'nın ifadesiyle; merkez noktayı tutan zatın ilelmerkez (merkezçek) câzibe-i kudsiyesi etrafında pervaz ederek "Şemsu'ş-Şümûs"a yürüyenler, hem onun irfan deryasından istifade eder hem de onun zincirinin halkaları olmaları itibarıyla, tebaiyyetin gerektirdiği edep içinde, onun uğradığı hemen her noktaya uğrayabilirler.

Bana göre, bazı feyiz kaynakları çevresinde halkalar teşkil ederek, belli yol ve yöntemlere bağlılık içinde değişik ad ve unvanlarla müesseseleşmeye gitmenin arkasında da bu espri olsa gerek. Evet, işte bu mânâ ve bu esasa binaen çok erken dönemde sofiye, Cenâb-ı Feyyaz'la ferdî plandaki münasebetini, ötelere açık olduğuna inandığı bir heyet içinde daha da pekiştirmek niyetiyle hep tekye ve zâviyelere ya da o türden "bî kem u keyf" Hakk'ın rasat edilebileceği nurefşân evlere koşmuş ve "Mescid-i Nebevî'deki "Suffe"nin birer gölgesi kabul ettiği bu ışık komplekslerinde damlayı deryaya, zerreyi güneşe, cismanî zulmetleri de nura dönüştürme yollarını araştırmışlardır. İşin temel esprisi bu olduğuna göre, böyle bir telakkinin dinin ruhuna ters düştüğünü söylemek mümkün değildir. Bu şekildeki bir anlayışın dinin ruhuna münafi olması şöyle dursun, böyle bir yorum ve hamlede, ferdî plandaki zaaf ve boşluklara karşı, cemaat referansıyla Hak sıyanetine sığınma söz konusudur ki, böyle bir şeyi gerçekleştiren herhangi bir fert, artık bir kafa ile değil, pek çok akılla düşünür; mensubu olduğu o heyetin gönlüyle Allah'a yönelir, sesini-soluğunu onların âh u efganıyla besleyerek, ferdî nağmelerini bir yüce koronun gür sadâsı hâline getirebilir ve Bediüzzaman'ın ifadesiyle, o insan, "iştirak-i a'mâl-i uhreviye"ye ait tasavvurlarıyla, ibadet ü tâatinde bir aşkınlığa ulaşabilir.

Evet, aynı ruh, aynı duygu, aynı düşünce, aynı mefkûre etrafında kenetlenmiş kimselerin birlik içinde Hakk'a yönelişlerinde öyle bir derinlik, his ve şuurlarında öyle bir zenginlik, zikr u fikirlerinde öyle bir enginlik vardır ki, en istidatlı fertler ve en kâmil insanların bile, böyle bir heyet içindeki vâridlerin en küçüğünü dahi tek başlarına elde etmeleri mümkün değildir. Evet, sohbetin nuranî atmosferinde ifade de istifade de, ifaza da istifaza da, hissettirme de hissetme de, hep farklı buudlarda cereyan eder ve her şey, ferdîlikteki riyâzîliğe mukabil, hendesî açılıma bağlı bir keyfiyette gerçekleşir.

Aslında bu sohbetlerde en önemli gaye, imanın mârifet ufkuna ulaştırılması, mârifetin "yakîn"in değişik mertebeleri sürecine bağlanması, Hakikat‑i Ahmediye vesayetinde kalb ve ruhun hayat mertebelerinde seyahatler gerçekleştirilmesi ve bu seyahatlerin de şuurlu temâşâ ile değerlendirilmesidir. Böyle bir seyahat ve temâşâda gönül erlerinin en önemli sermaye ve azık-ları da, zikr u fikir gibi kalb ve lisan amelleriyle letâifi harekete geçirmek, şevk ü şükürle de ilâhî mevhibelere karşı liyakatini ortaya koymaktır. Bu türlü mevhibelere mazhariyet, umumiyet iti-barıyla Hazreti Ruh-u Seyyidi'l-Enâm'ın risalet ve siyadetine baktığından, dahası, bu siyadet ve risaletin şahitleri ve burhanları olduklarından, zılliyet planındaki memerri olmaktan daha çok, asliyet çerçevesindeki mazharı bulunan Hz. Sahib-i Kur'ân'ın hakkaniyetine birer hüccet sayılırlar. Bu, biraz da, muvakkat mümessillerin mahviyet ve tevazularına, ayrıca "nefs-i emmare"den sıyrılmalarına bağlıdır. Aksine, sohbet erleri, tabir-i diğerle, hakikat yolcuları eğer nefs-i emmarelerinden bütün bütün sıyrılamamış; sıyrılıp, hevâ ve heveslerinin yerine Hak rıza-sını tam ikame edememiş iseler, değişik mevhibelere mazhariyeti veya bazı letâifin inkişafını kendilerinden bilme gafletine düşerek, şükür makamında fahre girebilir ve gölgeyi asıl zannede-rek iltibaslar yaşayabilirler. Hele bir de, bazı ikram veya cezb ü incizablara memer iseler -bilhassa mazhar demiyorum- şatahat vadilerine yuvarlanarak; aslında bu kabîl başarı kulvarla-rında iç içe kazançlar söz konusu olduğu hâlde onlar üst üste hasaretler yaşayabilirler.

Evet, seyahat ve musâhabelerini Hz. Ruh-u Seyyidi'l-Enâm'ın mişkât‑ı nübüvveti altında gerçekleştiremeyenler, dinin ruhundaki muvazeneyi her zaman tam koruyamayacaklarından, yer yer laubaliliklere girebilir, zaman zaman söz ve davranışlarıyla, seviyesinin huzuru sayılan ma-kama saygısızlıkta bulunabilir; hatta bazen, vilâyeti nübüvvete tercih etme gibi küstahlıklara düşebilir; dolayısıyla da, pîrlerinin, pîr-i muganlarının söz, sistem ve vaz'ettikleri esasları pey-gamber yolunun esas, erkân ve âdâbına tercih ederek, güneşi bırakıp mum ışığına sığınma gibi hatalar irtikâp edebilirler. Vilâyeti nübüvvete tercih eden nâdânların, efendilerini, hakikî ve aslî sohbetin mümtaz talebeleri sayılan sahabeden üstün görme tavırlarından söz etmeyi zaid görü-yorum... Eğer durum yukarıda arz etmeye çalıştığımız çerçevede -daha doğrusu, tam bir çerçe-vesizlikte- cereyan ediyorsa -ki, günümüzde bu çarpık anlayışın pek çok örnekleriyle karşılaş-mak mümkündür- sohbetin yerini, onun dedikodusu almış.. mânâ kendi vizyonunda karartıl-mış.. lâhûtîliğe bağlı esaslar, yerlerini hevâîliğe ve nefsanîliğe bırakmış.. câzibe-i kudsiye uçup gitmiş; gelip onun o nur ufkuna nefsanî incizablar oturmuş..

"Er olan erimiş, yağ gibi gitmiş;
Şirin erler, zîr u türaba yatmış;
Sümbüller yerinde muğeylan bitmiş;
Petekler sönmüş, ballar kalmamış..!"
(M. Lütfî)

demektir ki, böyle bir ortamdaki musâhabenin insibağından da, hakikate ve Hakikat-i Ahmediye'ye (sallallahu aleyhi ve sellem) ulaştırmasından da asla söz edilemez. Doğrusu, düşünülen, konuşulan şeyler itibarıyla kahvehanelerdeki sohbetleri hatırlatan tekye, zaviye ve halvethanelerdeki musâhabelerde ilâhî vâridâttan bahsetmek şöyle dursun, şeytanî şerarelerden endişe duyulmalıdır. Dolayısıyla da, ihsan ve ihlâs ufkundan uzaklaşmış bu mekânlardaki feyiz alış verişine benzeyen her muamele bir aldanma veya istidraç, buralarda Allah'ın hususî iltifatına mazhariyet beklentisi bir vehim ve bu yerlerin cemaat görünümündeki müdavimleri de birer yığının ruhsuz parçalarından ibarettir. Hele bir de mesleklerinin revacı adına başkalarıyla uğraşıyor; gıybetlere, iftiralara giriyor ve suizan gibi bir küfür silahını kullanıyorlarsa, böylelerinin oturup kalktıkları yerler tekye değil, birer mahall-i takiyye, zaviye değil birer hâviye ve bu meclislerin merkez noktasını tutanlar da sofî değil, birer softadır. Her zamanki erbab-ı kemali tenzihle beraber itiraf etmeliyim ki, sohbet ve musâhabe meclisleri gibi, dünden bugüne en müteâl mazhariyetlerin meşcereliği veya helezonları sayılan müesseselerin, hiç olmazsa bunlardan bazılarının, yukarıdaki çerçeve içinde mütalâaya alınmaları çok acı ve şâyân-ı teessüftür. İhtimal, bu mekânlara uzayan yolların perişan olup, köprülerin göçmesinde ve bu eğilimi engin tavırların şiddetlenip bir kısım aşılmaz zorlukların ortaya çıkmasında kaderin tembih ve tenkil ifade eden gizli bir fetvası oldu ki,

" Bâd-i hazân esti, bağlar bozuldu;
Gülistanda katmer güller kalmadı..."
(M. Lütfî)

اَللّٰهُمَّ أَحْسِنْ عَاقِبَتَنَا فِي الْأُمُورِ كُلِّهَا
وَأَجِرْنَا مِنْ خِزْيِ الدُّنْيَا وَعَذَابِ الْاٰخِرَةِ
وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِ الْأَنَامِ مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِهِ وَأَصْحَابِهِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ

* Bu yazı Sızıntı dergisinin Ekim 1994 tarihli 249. sayısından alınmıştır.

Read more »

Tarihî Tekerrürler Devr-i Dâimi Aralığına Bağlı Bir Uzun Temenni

Szıntı-Başyazı

İnsanoğlu yaratıldığı günden bu yana, gündüzlerin yanında geceler, ışığın yanında da karanlıklar hiç eksik olmadı. Yerküre üzerinde nur ve zulmetin münavebesi gibi her zaman aydınlıkları kapkara günler takip etti ve ferah-fezâ devirler gidip buhranlı yıllarla noktalandı. Zaman zaman hemen her bucak ilhad ve nifak zulmetleriyle sarıldı. Yollar bütün bütün ışıksız kaldı. İnsanlık karanlığa yenik düştü. Her tarafı bir kısım başıboş ve düşüncelerinin önü-arkası olmayan kimseler tuttu ve dünya onların meş'um uğultularıyla inlemeye başladı. Zaman zaman mâşerî vicdan bunların çıkardığı gürültülerle nefesini tuttu ve sessizlik murâkabesine daldı. Derken söz, baştan ayağa düştü. Ferman kapı kullarının eline geçti. Yığınlar demagojinin oyuncağı oldu. İstendiğinde bütün kitleler uyutuldu, istendiğinde ayağa kaldırıldı. Olmayacak kimseler yıldız ilân edildi ve tabiî pek çok istidadın da yıldızı söndürüldü. Şarlatanlık ve diyalektik, mantık ve muhakemenin önünü kesti. Kirli düşünceler nezih fikirlerin yerini aldı. Toplumun şefkat ve merhamet beklediği müesseseler kine, nefrete kilitlenmiş kaba ruhların eline geçti. Bunlar vasıtasıyla insanlar arasına sürekli iftirak tohumları saçıldı ve herkes birbirinin kurdu hâline getirildi. Diyanetin ruhunda kapanması çok zor yarıklar açıldı.. kriterler alt-üst oldu ve âdeta her şey yer değiştirdi; şerbet kâselerinin yerini zehir kadehleri, bal-kaymak tabaklarının yerini levsiyat çanakları, ışığın yerini de gelip zulmetler aldı.

Bu kâbuslu ve meş'um dönemlerde efkâr o denli bulandı ki, artık insanlar en temiz ve nezih şeylere dahi irkilmeden el uzatamıyor, hiçbir şeye ve hiçbir kimseye güven duyamıyor; duyamıyor ve herkes birbirini vahşilerle aynı çizgide mütalâa ediyordu. Varsa şayet bir kısım din, diyanet ve vicdan erbabı, onlar da horlanıyor, hakir görülüyor ve dillerine kilit vuruluyordu. Karanlığın kulları esirip duruyor; ışığa teşne gönüller ise, gözleri hep harikulâdeden lütuflar ufkunda inayet eli bekliyor, sürpriz olarak doğacak bir güneş rüyalarıyla oturup kalkıyor ve merhametle tüllenecek günlerin hülyalarıyla yaşıyordu. Bazen bu mülâhazalara, bazen de daha başka saiklere bağlı yer yer dudaklarda bir tebessüm belirdiği de oluyordu; ama arkadan üst üste esen tasa fırtınaları hemen her şeyi alıp götürüyor ve birkaç dakikalık muvakkat sevinç, yerini aylar ve yıllar sürecek yeni bir kederler faslına bırakıyordu.

Tarihî tekerrürler devr-i dâimi esprisine bağlı olarak günümüzde de aynı şeylerden söz etmek müm-kündür. Bakıyorsun, pırıl pırıl güneşli ufukları birden bire duman bürüyor; derken göz gözü görmez olu-yor, her yanı ürperten bir kasvet sarıyor; neş'eyle tüten günler bütünüyle sararıyor, düşünceler kararıyor, iradeler çatırdıyor, ümitler bir bir devriliyor; bazen güneş bir daha doğmayacak, gündüz de gelmeyecek gibi oluyor ve mihrabını bulamamış ruhlar iç içe yeislerle ve üst üste inkisarlarla sarsılıyor...

Bize gelince, biz bugüne kadar olduğumuz gibi şu levsiyatla köpürüp duran son hercümercin de çok yakın bir gelecekte musallâya yatırılacağından emin bulunuyor ve kaderin milletimizin yürüdüğü yollara su serpeceği mübarek günlerin çok uzak olmadığını düşünüyoruz. Aslında, bir hayli zamandan beri hemen herkes, her bucakta gönül hikâyeleri mırıldanmaya başladı bile. Şurada-burada temiz ruhlar, bir zamanlar yitirdikleri cennetlerini bulma yolunda soluk soluğa. Yüzler-binler hemen her zaman bu çerçevedeki mülâhazalarla oturup kalkıyor; oturup kalkıyor, yaratılışın gayesini, fıtratın hikmetlerini düşünüyor. Gerçi kalbî ve ruhî hayatımız itibarıyla oldukça tozlu-dumanlı bir dönemden geçiyoruz; dahası zaman zaman poyraz biraz serince esiyor ve her yanda hazan uğultuları duyuluyor. Hattâ ümidin, sevincin köpürdüğü yerleri bile vakit vakit bir tasa ve yeis kaplıyor. Ne var ki artık hepimiz, gamın da, tasanın da tutunamayacağını çok iyi biliyoruz. Hele bir de bu ölçüde olsun, ufuklar aydınlanıp ak-kara birbirinden ayrılsın, gayrı yol boyu çekilen sıkıntılar hemen hafifleyiverecek. Mesafeler cehd ü gayrete güleryüz göstermeye başlayacak. Tepeler dümdüz ve düzlükler de pürüzsüz hâle gelecek; derken mefkûre ile yolculuk iç içe giriverecek ve gaye ufkunun göz kamaştırıcılığı karşısında meşakkatin zerresi dahi hissedilmeyecek...

Şimdilerde az dahi olsa, eller gönül ipine uzanmış gibi ve her yanda ruhun solukları duyuluyor. Akıl kalble omuz omuza. Düşünce, o baş döndüren enginlikleriyle ilhamla sarmaş-dolaş. Mantık, vahyin önünde bir çömez gibi iki büklüm. İlim dine dellâllık yapıyor; bilgi mârifetin dümen suyunda; lâboratuar mâbede çırak yetiştiriyor; iradeler, imanın sunduğu âb-ı hayatla dipdiri ve çelik gibi; gözler, basiretin do-laştığı aynı ufuklarda dolaşıyor ve her yanda fiziğe rağmen metafizik baharlar tülleniyor. Öyle anlaşılıyor ki, artık, kar-buz ne kadar şiddetli de olsa ruhlarda tutuşturulmuş bulunan sonsuzun harareti karşısında çok fazla tutunamayacak ve fırtınalar ne kadar sertçe de esse, beşerî fıtratların tabiî temayüller fanusu içinde parıldayan meş'alelerini, –Hak müsaade etmezse– asla söndüremeyecektir. Gerçi, pek çoğumuz itibarıyla hâlâ bazen kan kırmızı bir renge bürünerek değişik endişelerle tir tir titrediğimiz, bazen de şiddetli rüzgârlar karşısında telaşa kapıldığımız da oluyor; ama buna mukabil, filizinden dışarı fırlayan güller gibi her tarafa sımsıcak gülücükler saldığımız ve daldan dala sıçrayan bülbüller gibi bahar türküleriyle coştuğumuz da bir gerçek. Gönüllerimizde ümitlerin, emellerin harekete geçtiği, önümüzde Hızır çeşmesinin çağlayanlarının duyulduğu ve tepemizde "yed-i beyzâ"nın1 dolaştığı apaçık. Bu mülâhazalara oldukça erken uyanmış ruhlar kendi gönüllerinin serhaddine dayanmış gibi oldukça emin ve uzaktan uzağa olsa da Cennet kokularını hissetmenin heyecanıyla pürneş'eler...

Evet, bugün olup-biten hâdiseleri, kalb ve ruh rasathanelerinden temâşâ edebilenler, âdeta bir nevruz sevinci yaşıyormuşçasına gönüllerinde sürekli bir toy-düğün neşvesi, yüzlerinde nevbahar çisentisi, ufuk-larında farklı bir edayla pırıl pırıl güneş ve ayaklarının dibinde de her tonuyla yemyeşil bir zemin. Himmet ve gayret çağlayanları, ilâhî lütuflar mecrasında ve ummana doğru gürül gürül çağıldamakta, hem de hiçbir engebeye takılmadan; karşılarına çıkan mâniaların bazılarının üstünden aşarak, bazılarını da kenarından-köşesinden dolaşarak arkalarında bıraktıkları en güzel hendesî çizgilerle kaderî programların kendilerine yüklediği misyonu bütün teferruatıyla temsile çalışmaktalar. Onlar yürüyor, yollar onlara selâm duruyor. Yürüdükleri her yerde aşılmaz gibi görülen engeller onların karşısında secdeye kapanıp dümdüz kesiliyor; kesiliyor ve âdeta bu kutluların ayaklarına yüz sürüyor.

Aslında bu durum, kıvamındaki ruhların her zamanki hâli: Bunlar sürekli bir buhurdanlık gibi tüter ve çevrelerine kokular saçarlar. Bir "öd" ağacı gibi yanar, iniltileriyle herkese yanmadaki zevki duyururlar. Yerinde aslanlar gibi kükrer, karakterlerinin gereğini sergilerler; yerinde bülbüller gibi şakır, ruhlara neş'e ve inşirah salarlar. Onların alınlarına, aziz ve mütevazı olma damgası iç içe vurulmuştur; ne ezilmenin zilletini bilirler ne de ezme ceberûtu gösterirler. Hele bunların, Rabbileri karşısında tevazu kanatlarını yerlere kadar indirip bir mahviyet sergilemeleri vardır ki, doğrusu görmeye değer. Hâsılı bunlar, aslan tavrıyla güvercin töresini iç içe yaşamaya muvaffak olmuş öyle yiğitlerdir ki, onları iç derinlikleriyle tanıma bahtiyarlığına erenler bir daha da onlardan ayrılmak istemezler.

Ne kadar arzu ederdim, böyle bir inceliğe açık olarak Rabbimin karşısında hemen her zaman vücudu-mun tıpkı salınan ağaçlar gibi tir tir titremesini ve iki elimin birden O'nun kapısının tokmağında bulunma-sını! Ne kadar arzu ederdim, gezip dolaştığım her yerde ve gördüğüm her yanlış karşısında kendi alnımın karasıyla meşgul olup başkalarının durumunu görmezlikten gelmeyi!. Ne kadar arzu ederdim, kalbimin her çarpışında, nabzımın her vuruşunda kendi eksik ve gediklerimi duymayı!. Çok arzu ederdim hayatımın terazisine konacak değerlerin, iç murâkabelerimden süzülen vicdanî hesaplarımın ürünü olmasını.! Çok arzu ederdim kazanç kefesinin her zaman dopdolu bulunmasını ve kazandıklarımın bütünüyle O'ndan bilinmesini!. Hep dilemişimdir, rahatı, rehaveti bütün bütün unutarak kalbî huzurumu zahmete bağlamayı ve meşakkatle serinlemeyi.. en küçük hata ve yanlış davranışlarımdan ötürü her zaman Eyyûb gibi inlemeyi, Davud gibi ağlamayı.! Ömrüm elverdiği sürece insanlığın huzuru ve itmi'nanı için kendimi unutup her zaman onları düşünmeyi.. sevgide hemen herkese karşı sımsıcak ve herkesi kucaklayacak bir derinliğe sahip bulunmayı; öfkede, kinde, nefrette ise unutkan olmayı..!

Şimdi gelin, en içten duygularla kendimizi insanlığı tenvire adayarak, her zaman mumlar gibi cızır cızır yanıp eriyelim ve kendimize rağmen uzak-yakın çevremizi aydınlatmaya çalışalım.. her yerde hakkın dili-tercümanı olarak samimî bir adanmışlık ruhuyla gezip hep O'nu soluklayalım ve O'nu anlatalım. Gelin, Hak'la münasebetlerimizde o kadar saygılı ve O'na itimatta o denli içten olalım ki, gökte melekler imrensin bu hâlimize ve benliğimizden taşan mânâlar karşısında ruhanîler birkaç adım geriye çekilme lüzumunu hissetsinler. Gelin her zaman, o gönülden ahların yükseldiği gecelerin seher rengine bürünerek, yaratılıştaki yerimiz itibarıyla kendimiz gibi davranalım ve kendimiz gibi olalım. Gelin rahata bir nokta koyarak zahmeti ihtiyar edip ölesiye öyle bir koşalım ki, kuşlar kanatlarını kısıp bizi temâşâya koyulsun ve hakkı, hakikati öylesine yürekten haykıralım ki, vahşiler paniğe kapılıp inlerine sığınsınlar. Gelin, aslanlığımız tuttuğunda, insanlar arasında korku salma yerine iradelerimizdeki zincirleri kırmaya çalışalım; ateş olduğumuz zaman, yangın çıkarma yerine mumların fitilleriyle buluşarak çevremize ışıklar saçalım; sellere dönüştüğümüzde, hayat olup bağlara, bahçelere akalım; rüzgârlar gibi estiğimizde de tohumları sırtımıza alıp telkih mırıldanalım; havadaki nem parçacıklarını bir araya getirerek, bulutlara, rahmete dönüşme âdâbını öğretelim...

Aslında, Cenâb-ı Hakk'ın değer verdiklerine bizim de yürekten saygı duymamız icap eder. Allah'ın in-sanlara karşı muamelesi de, bakışı da çok farklıdır. O, yerinde insanı bir mihrap gibi herkesin önüne kor ve Kendine tazimde ona bir kıblenüma vazifesi gördürür. Yerinde onun ruhuna varlığın esrarını fısıldar ve onu hususî bir hilâfetle şereflendirir. İmanla, irfanla ufkunu açarak ona maiyyetinin büyüsünü duyurur. Ötede onun için ebedî saadetler hazırlar ve kalbinde de cennetlere menfezler açarak bu dünya zindanını ona Firdevslerin bekleme salonu hâline getirir. Burada her işini basirete bağlı götürenleri orada kendi güzelliklerini temâşâ ile onurlandırır. Ve bu tek buudlu yaşamaya binlerce derinlik kazandırır. Onların sihirli dünyalarında denizleri gül bitiren cennet yamaçlarına, köpürüp duran cehennemleri de âb-ı hayat kaynaklarına çevirerek onlara akıl almaz harikalardan her gün yeni yeni dünyalar yaratır.

Dünyada kör, sağır ve ölüler gibi yaşayanların ötede bunları duyup hissetmesi zor olsa gerek. Bugün ağlanacak hâline kahkahalar atıp gafilce davrananların yarın sürekli ağlayacaklarından korkulur. Öyle ise gelin, şimdilerde göz ve basiretlerimizin hakkını vererek hep uyanık bulunalım ki, yarın istirahat ve uyku derdimiz olmasın. Bugün gözyaşlarını ceyhun edelim ki, yarın faydasız "âh u vâh" etme hicranı yaşamayalım. Gelin, her zaman varacağımız ufka kilitli kalalım ki, yürüdüğümüz yolun sağında ve solundaki câzibedar şeylerle başımız dönmesin, bakışlarımız bulanmasın. Bu dünyayı bir ticaret pazarı, bir kazanma mahalli kabul edip hayatımızı ona göre düzenleyemez ve aksine her şeyi cismanî arzulara bağlı götürürsek, bir gün semer vurup sırtımıza binerler ise hiç şaşırmayalım. Aslında ufuksuz, emelsiz, başı göklerde ve burnu havada kimselere yapılacak muamele de herhalde böyle olacaktır. İnsanın değeri, Allah'a intisabı ve O'nunla münasebetlerini içten devam ettirmesiyle mebsuten mütenasiptir. O'ndan kopuk ve cismanî arzularla kirlenmiş insan şeklindeki bir bedeni, altınla, gümüşle, atlasla bezeseler dahi kıymeti yine çamur yine çamur yine çamurdur...

Öyleyse gel, ten kaygısından, cismaniyet derdinden sıyrıl; bütün benliğinle O'na yönel ve ilk mevhi-belerinin değerler üstü değerlere ulaşması için gözünü O'ndan asla ayırma.! Bil ki, O'nun teveccühü ile damla derya, zerre güneş olur ve acz u fakr da müthiş birer kuvvet kaynağı hâline gelir. Aksine, sadece kendi güç ve kuvvetine dayanırsan, tek kıvılcımla, dolu tankları ısıtmaya kalkışmak gibi bir yola sapmış ve âlemi kendine güldürmüş olursun. Servet ve iktidarın sınırlarını bil; ona göre plânlar, projeler üret.! Bu önemli hususu görmezlikten gelerek hakikatleri hayaller üzerine bina etmeye kalkışırsan, sonunda yaptığın şeyler başına yıkılır da, altında kalıp ezilen de, imanınla, ümidinle yine sen olursun. Sık sık iç murâkabe ve muhasebelerle kendini tartıp değerlendir, imkân ve istidatlarına göre duruşunu iyi belirle, özündeki mevhibelerle ortaya koyduğun/koyacağın sa'y ü gayret arasındaki münasebete dikkat et; dikkat et ki sana ne "vefasız bir nimet hamalı" desinler, ne de seni başkasının ihsanlarıyla küstahlaşmış bir şımarık saysınlar.

Hakk'ın inayetlerine güvenebildiğin kadar güven; amma iradenin hakkını yerine getirmede de asla ku-sur etme; etme ve tâli' rüzgârlarıyla bir yere geleceğini bekleme; bugün rüzgârlarla havalanıp yüksek bir noktaya yerleşenlerin yarın daha şiddetli bir fırtına ile içinden çıkamayacakları çukurlara sürüklenebile-ceklerini düşün ve realitelere uygun yaşamaya bak..!

Diyaneti Allah'a yakınlığın yolu bil ve bütün samimiyetinle dinin eteklerine sarıl. Başını imanın o eminlerden emin sığınağına sok; Yaratan'a teslim olmaya çalış! O'na tevekkülde asla kusur etme ve O'nunla muameleni derin bir edep dairesi içinde sürdürerek gösterişsiz ve gürültüsüz bir mü'min olmaya bak! Dolu gönüller, dopdolu cevher kutuları gibi dışarıya ses sızdırmazlar. Doymamış ruhlardır ki, içinde bir-iki yalancı inci bulunan çocuk kumbaraları gibi sürekli kulak zarı çatlatırlar. Sen, her an bilmem kaç defa kalbine nazar edildiğini düşün, gönlünü her zaman pak tut ve sadece o ebedî mihrabına yönel! Bugüne kadar o kıbleye yönelenlerden kaybeden, başka kapılardan vefa arayanlardan da kazanan hiç olmamıştır. Aksine o kapıya yönelenler hep diri kalıp ebediyete mazhar olmuş ve O'nun eşiğine baş koyduklarından dolayı da başkalarına kul olma zilletinden kurtulmuşlardır. O'nu bulup, O'na yönelip O'nun huzurunda iç dökmek bir tesbih ve tazim; susmak ise bir murâkabe ve tefekkürdür. O'nun maiyyetine erenler, çölde yaşasalar da hep âb-ı hayat etrafında dönüp durmuş; her işini O'na bağlayanlar –dikenler onlardan uzaktır ama– diken ektiklerinde bile gül dermişlerdir. Yolları –olmaz ya– gidip Cehennem'e dayandığında dahi bunlar berd ü selâm yaşamışlardır. İşte onların vird-i zebanı:

Hakk'a kul olanlar kula kul olmaz,
Kulluğa erenler yollarda kalmaz..
Ruhlarında vuslat, ruhlarında haz,
Âlem aldansa da onlar aldanmaz.
Kim bilir, belki başka bir gün bu konu üzerinde durma fırsatı da doğar.

Dipnot
1. Hz. Musa'nın mucize izhar eden eli.

Read more »

Minibüs Şoförü (Hikaye)

Şoförler kıraathanesinde günün her saati masalar dolu olurdu. Minibüs şoförleri öteden beri kendi ifadeleriyle buraya 'takılıyorlardı.' Saati gelen, minibüsü kıraathanenin önünden devralır; çalışma saatini dolduran ise, içerdeki masadan eksilen dördüncü kişinin yerini alırdı. Birçoğu için zaman minibüs koltuğu ile kıraathane sandalyesi arasında akıp gidiyordu. Şoförler, bütün gün yaşadıkları yorgunluk ve stres yetmezmiş gibi, bir de bu sağlıksız ortamda saatlerce oyun oynarlar, gecenin bir vakti de uykusuzluktan bitkin bir hâlde evlerine dönerlerdi.

Mustafa, nadiren boş olan masalardan birine oturmuş; camdan, dışarıda koşuşturan insanları seyrediyordu. Geceden beri devam eden yağmurla, yol ve kaldırımlarda küçük su birikintileri meydana gelmişti. Ara ara bakışları buharlı camda yağmurla oluşan ince titrek çizgilere takılıyordu. Hem ıslanmamak, hem de yoldan geçen araçların sıçrattığı sulardan korunmak için, insanlar âdeta koşar adım yürüyorlardı. Elindeki yarısı içilmiş çay bardağını masaya bıraktı. İçeride, kesif sigara dumanı zaten ağır olan havayı daha da ağırlaştırmıştı. Teneffüs etmek mecburiyetinde kaldıkları bu kirli hava, sadece ciğerlere gitmekle kalmıyor, kısa bir süre orada oturanın üstüne başına da nüfuz ediyordu. Masalardan boşluğa yayılan taş şakırtılarıyla karışan şoför sesleri, her ân biraz daha ağırlaşarak eziyordu Mustafa'yı. "Mecbur olmasam, şurada bir dakika bile durmam." diye düşünürken, son seferinde başına gelen o hâdise yine gözlerinin önünde belirdi. Kendi kendine söylendi: "Herkes sana çok sakin adamsın Mustafa deyip dururken bir ânlık öfke ne işler açtı başına!" Aslında yoğun trafikte sık sık bu tarz vakalarla burun buruna geliyordu; ama bugünkü biraz daha farklı olmuştu. "Başımı daha fazla belâya sokmadan hayırlısıyla mesleğime uygun bir iş bulsam da, kurtulsam şu minibüs şoförlüğünden; bu, bana göre bir iş değil." diye her zamanki temennisini yeniledi.

Üniversite mezunuydu. İşletme okumuştu. Mezun olduktan sonra, iş için aylarca aşındırdığı kapılar bir bir yüzüne kapanmış, son çare olarak ev sahibinin minibüsünde vardiya usulü çalışmaya başlamıştı. Minibüste üç şoför nöbetleşe çalışıyordu. Diğer ikisi çocukluktan beri bu piyasada yetişmişlerdi. Melih'i pek gözü tutmamıştı. Ferit, kelimenin tam mânâsıyla 'baba' bir şofördü. Acemiliği üzerinden atmasında, onların ifadesiyle 'işin raconunu kapmasında' çok yardımcı olmuştu. "Raconu falan benden uzak dursun, mesleğime uygun bir iş bulsam." derken, evsahibinin kapıdan girmesiyle daldığı düşüncelerden uyandı. Neredeyse günün tamamını bu mekânda geçiren ev sahibi, günlük hasılatları da burada teslim alıyordu. Evsahibi, Mustafa'daki tuhaflığı fark etti:

- Hayırdır oğlum, sende bir tuhaflık var? Kötü bir durum yok ya?
Mustafa, önce "Yok bir şey!" dese de, belki biraz rahatlarım düşüncesiyle anlatmaya koyuldu.
- Hayır diyelim, hayır olsun inşallah ağabey. Vardiyamın sonlarına doğru, 'Bu günü de kazasız belâsız atlattım elhamdülillah!' demeye kalmadan bir otomobil musallat oldu başıma. Yolda delicesine hız yaparak zikzaklar çizen, sürücülere dehşet saçan bir serseri.
- Bulaşmasaydın be oğlum.
- Keşke bulaşmasaydım ama!...
- Eee, ne oldu peki?
-Ben kaçtıkça, belâ üstüme geldi ağabey. Ne kadar yoluma gitmek istesem de, durmadan korna çalıyor, selektör yapıyor. Sağdan soldan zikzaklar yaparak önüme kırıyor direksiyonu. Çok geçmeden kırmızı ışıkta durduk. Durmamızı fırsat bilerek arabasından indi, bizim arabaya yöneldi. Durmadan bağırıp çağırıyor, küfürler ediyordu. Yolcular da bir yandan bağrışıyorlar. Sesler birbirine karıştı. Kim, neden bağırıyor belli değil. Kan beynime sıçradı o ân. Atladım ben de aşağıya. Kaşla göz arasında daldık birbirimize.
Mustafa'nın anlatmasına kulak misafiri olan masalardaki oyun izleyicileri de sandalyelerini alarak etrafa sıralandılar:
- Bak sen bizim uysal Mustafa'mıza, kavga da edermiş.
- Aaah, ben olacaktım ki orada! Ânında alırdım paçasını aşağıya. Kaptım mı levyeyi, yer misin, yemez misin!
- Bizim arkadaşlardan kimse yok muydu etrafta?
- Yardıma gelen olmadı mı?
Ev sahibi ortalığı kızıştırmaya çalışanlara müdahale etti:
- Susun da, ne olduğunu anlayalım. Burda, oturduğunuz yerde atıp tutmak kolay.
Mustafa çoktan soğumuş olan çayını bir yudumda bitirdi. Yenilenen çaylarla beraber anlatmaya devam etti:
- Allah'tan birileri ayırdı bizi. Ben de pek bir şey yok; ama çocuğun burnu kanıyordu; yanındaki iki kız da arabadan inmişlerdi. Korku ve panik gözlerinden okunuyordu. Kıyafetlerinden lise talebesi oldukları anlaşılıyordu. Okulda olmaları gereken bir saatte, hesapta olmayan bir hâdisenin ortasında kalmak kaçamaklarını zehir etmişti. Kızlar birilerine görünme korkusuyla yüzlerini saklamaya çalışırken, apar topar arabaya bindirilen genç ise, arkadaşlarının yanında zor durumda kalmanın öfkesiyle tehditler, küfürler savuruyordu.
Mustafa anlatmayı bitirince etrafındakiler sandalyelerini tekrar oyun masalarının etrafına taşıdılar. Bir yandan da teselli ediyorlardı.
- Neyse geçmiş olsun!
- Allah (celle celâlühü) daha beterinden saklasın. Ucuz atlatmışsın.
İki günde bir kavgaya tutuşan bir şoför de kendi mantığına göre nasihat ediyordu.
- Sen gel beni dinle, levyeyi koltuğun altına koy! Bak, belâ geliyorum, demiyor.

Bu tür hâdiseler onlara göre sıradandı. İçlerinde çok daha vahim neticelenen kavgalara karışanlar vardı. Oysa Mustafa hayatında ilk defa kavga etmişti.

Mustafa, şiddetini artıran yağmura aldırmadan evine ilerlerken bir yandan da kendine kızıyordu: "Ne vardı sanki arabadan inecek! Keşke inmeseydim. Hadi indin, ne diye kavgaya tutuşuyorsun!" Bir taraftan da, "Çocuk küfretti, hakaret etti. Dayağı hak etti." diyerek, kendini haklı çıkarmaya çalışıyordu. Ancak yine de kendini bir türlü affedemiyordu. "Yakışmadı sana Mustafa yakışmadı. Neyse, ilerleyen günlerde arar bulur, özür dileyip gönlünü alırım gencin." Bu son düşünce içini biraz olsun rahatlatmıştı. Annesinin merhamet yüklü, mütebessim ve mübarek çehresi gözünün önünde belirdi. Onun şefkatli sinesine başını yaslayınca dışarıdan gelecek her türlü tehlikeden emin hissediyordu kendini. Bu mânevî atmosfer ve bilhassa annesinin duası sığınabileceği en emin koydu.

Mustafa, minibüsü kavgadan sonra Melih'e devretti. Ona olanlardan hiç bahsetmedi. Zaten pek muhabbetleri de yoktu. Melih kimsenin hoşlanmadığı, hattâ minibüs sahiplerinin de arabasında çalıştırmak istemediği biriydi. Direksiyona geçip kaza yapmadığı minibüs yok gibiydi. Kendisi bizzat kazaya karışmasa da, kazaya sebebiyet vermekten geri durmazdı. Kazandığını içkiye, kumara yatırıyordu. Babası eski bir minibüsçü olduğundan, çevresindekiler bütün yaptıklarına onun hatırına katlanıyordu.

Melih o gün, emeklilerin maaş alma günü olduğundan, annesine uğramıştı. Annesi, merhum eşinden kalan emekli maaşı ve memleketindeki evin kira geliri ile geçiniyordu. Gerçi oğlu eline para geçtiği günlerde eve uğrar ne var ne yok hepsini alırdı. Tek çocuğu vardı. Kocası; "Herkesin oğlu oluyor benim niye yok? Bana bir erkek evlât doğurmadın be kadın! Neslim kesilecek senin yüzünden!" diye diye başının etini yemiş, ona dünyayı dar etmişti. Allah (celle celâlühü) gece-gündüz yaptığı duaları kabul edip, bir erkek evlât lütfedince, eşi günlerce bayram etmişti. Yıllar geçtikçe eşinin hep arka çıkması ve yüz vermesi sebebiyle oğulları mahallenin 'illallah' deyip yaka silktiği bir çocuk olup çıkmıştı. Zar zor bitirdiği ortaokuldan sonra gittiği lisenin birinci sınıfında üst üste kalıp tasdiknâme almıştı. Bu hâdiseden sonra, artık hiç zaptedilemez hâle gelmişti. Kocası da ölünce Kadriye Hanım, her ân elinde patlamaya hazır bir bomba olan potansiyel bir suçlu namzedi oğlu ile baş başa kalmıştı. Mahallede çete kurup çoluk çocuktan haraç toplama, kapkaç, hırsızlık, gasp gibi suçlar Melih için artık adiyattan işler olup çıkmıştı. Karakollar, nezarethaneler ikinci evi olmuştu. "Askere giderse düzelir, aklı başına gelir." diye ümitlenmeleri de, kısa sürdü Kadriye Hanım'ın. Askerlik süresince dafalarca firar eden oğlu yüzünden jandarmalar kaç kere kapıya dayanmıştı. Her defasında onlara karşı yüzü yerde, mahçup bir hâlde oğlu için özür diliyordu. Melih'in kötülüklerle kat ettiği mesafe her gün bir başka vukuatla geri dönülmez hâle geliyordu. Kadriye Hanım'ın elinden ise, dua dua yalvarmaktan başka bir şey gelmiyordu. Her şeyin sahibi olan, her şeyi gören, bilen Allah'a sığınmakla teselli buluyordu. Kocasının ölümünden bu yana, mahalle camisinin yanında bulunan kız Kur'ân Kursuna gidiyor, bir yandan da fahrî olarak çalışmalara katılıyordu. Kendi oğluna Kur'ân-ı Kerîm'den bir harf bile öğretememenin acısı yüreğini dağlarken, İlâhî Kelâm'ı öğrenen çocuklara gıpta ile bakıyor, gönlünden gele gele hizmet ediyor ve Melih için de hayıflanıyordu.

O gün aldığı emekli maaşıyla, yatılı kalan birkaç fakir talebeye kışlık kıyafet almayı plânlamıştı. Maaşını alıp eve döndüğünde, oğlunu karşısında görünce bütün plânları alt üst oldu. Melih; "Para lâzım bana para. Çabuk aldığın paraları ver, yoksa karışmam." diye ortalığı birbirine kattı. Direnmeye çalışan, karşısında çaresizce gözyaşları dökerek yalvarıp yakaran annesine zerre kadar acımadı. Paralarını almakla kalmamış, onu bir de evire çevire dövmüştü. Evlâdından, ciğerpâresinden dayak yemek imtihanların en çetini idi. Kadriye Hanım eli yüzü kan içinde gözyaşlarına karışan yakarışlarıyla Yüceler Yücesi Rabb'ine yöneldi.

- Allah'ım emanetini, evlâdımı iyi yetiştiremedim. Onu Sen'in yoluna, yolların en güzeline koyamadım. Çaresizliğimi, güçsüzlüğümü, acziyetimi sana şikâyet ediyorum. Sen her şeyi görensin, bilensin. Her şeye Kâdirsin. Annesine el kaldıran evlâdımı sana havale ediyorum. Hidayete ermesi, doğru yolu bulması muradında varsa, onu tez zamanda gerçekleştir Ey Rabb'im. Yok eğer hidayet murad etmeyeceksen, sana havale ediyorum Allah'ım! "

Melih, annesinden aldığı parayı: "Akşama güzel bir masa donat. Arkadaşlarla hep beraber parlatalım." diyerek meyhaneciye teslim etti. Mustafa'dan teslim aldığı minibüsü kullanırken akşam yapacaklarının hayallerini kuruyordu. Önündeki araç kırmızı ışıkta durunca, minibüs durmak zorunda kaldı. Trafik ışıklarını hep hiçe saymıştı bugüne kadar Melih. Minibüsün durmasıyla yol kenarında bekleyen arabanın içinde hareketlilik başladı.

- İşte... İşte bu minibüs; kavga ettiğimiz, beni döven şoför.

Mustafa ile kavga eden genç, daha sözlerini tamamlamadan arabadan fırlayan üç kişi duran minibüse saldırdı. Göz açıp kapayıncaya kadar iki kişi yolcuların şaşkın bakışları arasında şoför kapısını açarak Melih'i alaşağı ettiler. İki kişi ellerini sıkı sıkıya tutarken diğer yaşlıca olanı yüzüne gözüne yumrukları peş peşe indiriyordu. Etraftaki her şey bir film karesi gibi donmuş, sadece onlar hareket ediyordu sanki. Kimse yerinden bile kıpırdamaya cesaret edemiyordu.

- Sen nasıl benim bir fiske bile vurmaya kıyamadığım oğlumu döversin ha? Nasıl? Nasıl?!

Bu âni öfke bombardımanına hakaretler, küfürler ve korna sesleri karışıyordu. Herkesin korku ve dehşet dolu bakışları arasında yumruklamaktan hızını alamayan adamın belindeki silâhı çıkarmasıyla mermileri Melih'in vücuduna boşaltması bir oldu. Melih'in ellerinden tutanlar ve etraftakiler can havliyle kendilerini yere attılar. Birkaç saniye içinde herkesin gözü önünde cereyan eden hâdise, seyredenleri hareketsiz bırakmıştı. Arabadaki gencin: "Durun, durun!.. Bu şoför değil beni döven!" deyişini saatlerdir biriken öfke seli ile sağırlaşmış kulaklar duymuyordu. Etraftakilerin feryat ve çığlıkları kanlar içinde yere serilen Melih'in kulaklarında yankılanıyordu.

- İmdaaat!..
- Adam ölüyor. Yardım edin. Ambulans çağırın.
- Ağabey niye vurdun adamı? Adamakıllı dövsek yeterdi.
- Ne bileyim? Öfke işte. Kendime hâkim olamadım. Kan beynime sıçradı.
- Kaçalım. Kaçalım!
- Katiller kaçıyor. Polis çağırın polis!..
Melih'in kulaklarında uğuldayan son ses annesinin sesiydi. Gözlerinin önünde beliren son karede annesi vardı. Zavallı kadın, savrulduğu yerden eli yüzü kanlar içinde yalvarıyordu:
"Yapma, etme oğlum! Vurma evlâdım! Anaya kalkan el onmaz! İflâh olmaz!"
Bu sözler İlâhî huzurda ne kadar da çabuk karşılık bulup, geri dönmüştü.
Ve o ân...
Kaçınılmaz son...
Artık, ne duyulan bir ses, ne de alınan bir nefes...
Ruhi ERİŞ   reris@sizinti.com.tr    






Sızıntı Dergisi

Read more »

21.yüzyıl ve Kişisel Gelişim Bilmecesi

Kişisel Gelişim Çıkmazı
Emrah LEVENT -Sızıntı Dergisi 

20. ve 21. yüzyıl, modernite düşüncesiyle tanışmış toplumlar için benliğin ön plâna çıktığı, şahsî kabiliyet ve özelliklerin aşırı bir şekilde yüceltildiği bir dönemdir. Modern Batı toplumlarında "kişisel gelişim", ilk olarak "Kendine Yardım" olarak Türkçeye çevrilen kitabıyla İskoç Samuel Smiles (1812-1904) tarafından 1859'da yayımlandı. Bu kitabında Smiles, pozisyonu ve yaşı ne olursa olsun kişi kendine bir hedef belirlerse, inanç, sabır, gayret ve azimle ona mutlaka ulaşacağını anlatır. İnsanın kendi gücüyle başaramayacağı hiçbir şeyin olmadığını vurgular. Ayrıca başarıya giden yolda dinî değerlerin önemli bir unsur olduğunu vurgulamak için, "Tanrı, kendilerine yardımcı olanlara, yardımcı olur." cümlesini kullanmıştır.

Sekülerleşen dünyada maddecilik ve buna dayanan fikir akımları, özellikle aydınlar arasında büyük bir ilgi gördü. Bu fikir akımları içerisinde mânevî boşluğu doldurmak ve ferdi, bir hedef doğrultusunda motive etmek için "kişisel gelişim" kavramı ortaya atıldı. 20. yüzyılın son çeyreğinde ise bu anlayış, dinî kavram ve değerlerden daha fazla uzaklaştırılarak, insanlar eğer isterse, her şeyi başarabilir şekline dönüştürülmüştür. Özellikle modern toplumlarda mutluluğu başarıyla özdeşleştiren insanlar için bu kısa vadeli çözüm, çok hızlı bir şekilde kabul görmüştür. Egoyu şişiren ve ferdi aşırı yücelten bu anlayış, kitleler arasında hızla yayılmış ve bu maksatla yazılan kitaplar büyük ilgi görmüştür. Yazılı ve görsel medya, sürekli kazanma ve başarmayı reklâmlaştırarak büyük bir pazar oluşturmuştur. Bu noktada sorulması gereken en önemli soru, gittikçe yaygınlaşan bu anlayış ve yaklaşımın ne kadar doğru olduğudur.

"Kişisel gelişim" en açık şekilde kişinin kendini tanıması ve kendi kabiliyetleri ve özellikleri üzerinden hayata tutunmasıdır. Batı dünyası kişinin mutluluğunu ancak bu yolla elde edebileceğini ileri sürmüştür. Bir kişinin hayata tutunup yaşama sevinci üretebilmesini şu şartlara bağlamıştır: Hedef belirlemek, öz güven, farklı bakış açısına sahip olmak, motivasyonu sürekli yüksek tutmak, zamanı iyi yönetmek, tecrübe kazanmak, başarı odaklı olmak, değişime ayak uydurmak, sosyal iletişim kurmak, davranış geliştirmek ve kendini yenileyebilmek.

Batı kaynaklı "kişisel gelişim" anlayışında başarı, mutluluğu getiren en temel şartlardan biri olarak görülmekte ve başarılı olabilmenin şartları, yukarıdaki maddeleri hayata tatbik etmekten geçmektedir. İnsanın gayretleri ve iradesi, başarıyı elde etmede önemli bir faktör olmasına rağmen, tek başına yeterli değildir. Başarıya giden yolda insanın kontrol edebildiği faktörlerin nispeti % 1-5 civarında olduğundan, insanoğluna başarıları karşısında şükretmek ve tevazu elbisesini giymek düşer. Ayrıca başarılı olmakla mutlu olmanın farklı şeyler olduğu birçok modern toplumda açıkça görülür. Modern toplumlarda sadece başarı, ferdin ve toplumun hayatına huzur getirmek için yetmemektedir. Fertlerin çok eğitimli ve başarılı, buna bağlı olarak kişi başına düşen millî gelirin çok yüksek olduğu toplumlarda, intihar oranlarının yüksekliği ve kişilerin mutsuzluğu bunun bir delilidir. Meselâ bu ülkelerden her yıl ortalama, Belçika'da 18.000, Fransa'da 16.000, İskandinav ülkelerinde (Norveç, İsveç) 15.000, Japonya'da 23.000, Amerika'da 12.000 insan intihar etmektedir. Muhterem Fethullah Gülen Hocaefendi yukarda örneklediğimiz modern toplumlardaki "kişisel gelişim" kavramının fertte meydana getirdiği tahribatı şu cümlelerle açıklamaktadır: Her meselede 'ben' diyen insan, artık nefsini merkeze koyar, onu esas kabul eder, yaptığı her iş ve elde ettiği her başarıyla, enaniyetini biraz daha besler. Nefis merkezli ve kendine çok güvenen öyle bir insan, azıcık sürçüp düştüğü bir yerde ise bütün bütün ümitsiz kalır; tutunacak yer bulamaz ve bir daha da doğrulamaz.

İslâm dini insanın yaratılış gayesini, Yüce Yaratıcı'yı tanımak, sevmek ve O'na iyi bir kul olmak şeklinde tanımlamış ve bu, her iki dünya saadetinin anahtarı olarak görülmüştür. Bütün bunların ön şartı da kişinin kendini bilmesi ve tanımasıdır. Bu yüzden insan öğrenmeye ve gelişmeye uygun bir donanımda yaratılmıştır. Başarı ve mutluluk için yüce Allah, kulunun gelişmesini istemiş; bunu da kulun istek ve iradesine bağlamıştır. Yaratılanların en şereflisi olan insana düşen şey, yaşadıklarından ders çıkararak hayatını disipline etmesi ve Allah'ın istediği şekilde bir hayat sürmesidir. İnsan ancak bu sayede mutlu ve huzurlu olabilir.

"Kişisel gelişim" ekollerinde başarılı olmak için öne sürülen şeylerin hepsi, İslâm'ın özünde bulunmaktadır. Meselâ hedef belirleme, bizim kültürümüzde kişinin bir gaye-i hayale sahip olmasıdır. Gaye-i hayalde de en önemli şey, kişinin niyetidir. Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bir hadîslerinde: "Şüphesiz ameller niyetlere göredir. Ve elbette (kişiye) her işi için niyet ettiği şey vardır." buyurmaktadır. Bu hadîsten de anlaşılacağı üzere, İslâmî düşüncede niyet, hedeften çok daha önemlidir. Hedef belirlemek, sonra sebepler dâhilinde yapılması gerekenleri yapmak ve neticeyi Allah'a bırakmak esastır. Bu düşünceyle biz Müslümanlar netice ne olursa olsun, hakkımızda hayırlı olanın gerçekleştiğine inanırız. Bu yüzden Batı toplumlarında mutsuzluk olarak algılanan birçok şey, biz Müslümanlar için mutsuzluk sebebi değildir. Müslüman düşüncesinde başarı, Allah tarafından bahşedilmiş bir lütuf olarak görülür ve kişi, başarının asıl sahibi olarak kendini görmez. Bu sayede ideal Müslüman, başarıyla beraber gelecek olan para, şöhret, makam ve mansıp gibi nefsin hoşuna gidecek unsurların sahibi olarak kendini görmeyeceğinden, bunların elinden gitmesi durumunda da mutsuz olmayacak ve üzülmeyecektir.

Başarıya götüren unsurlardan biri olan motivasyon, insanın ideallerini gerçekleştirmede çok önemli bir yere sahip olan "umutsuzluğa düşmeme" ile çok yakından ilgilidir. Bir Müslüman hiçbir şartta ümidini yitirmemeli ve en kötü şartlarlarda dahi Yüce Yaratıcı'ya sığınarak ümitvar olmalıdır. Allah'a iman ile beraber gelecek olan bu düşüncenin insana kazandıracağı gücü, dinden koparılmış bir "kişisel gelişim" anlayışı veremez. Bir diğer unsur tecrübe kazanmaktır. Bu konuda Peygamber efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Müslüman'ın tecrübelerden ders çıkaran kişi olduğunu, "Mümin aynı delikten iki defa sokulmaz." sözüyle veciz bir şekilde anlatır. Bütün "kişisel gelişim" kitaplarında görebileceğimiz en temel esaslardan biri de, sosyal iletişim kurabilmek, dost çevresini zenginleştirmek yani sosyal zekâsını kullanabilmektir. Dünyanın her yerinde kabul gören ve sosyal münasebetler kurmanın ilk basamağı olan selâmlaşma ve muhatabımıza güler yüz gösterme, Peygamber Efendimiz'in (sallallahu aleyhi ve sellem) bize tavsiye ettiği önemli bir sünnetidir. Ayrıca İslâm'ın en temel esaslarından biri olan namaz, günü beş parçaya ayırmaktadır. Bu sayede yapılacak işleri önem derecesine göre bu beş dilim içine yayma ve zamanı verimli kullanma konusunda çok önemli bir imkâna sahip oluruz. Bir mümin sabah namazı sayesinde güne erken başlar ve zamanı daha iyi değerlendirme fırsatı yakalar.

"Kişisel gelişim" eserlerinde maddî, nefsanî, menfaate dayalı ve haz odaklı mutluluk ön plândadır. Burada aile, arkadaş gibi yakın çevrenin ve diğer insanların mutlu edilmesi çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Bunu sağlayacak olan şey ise, paylaşmayı başarabilmek ve arkadaşının başarısıyla iftihar etmektir. Bu yapıldığı takdirde, kişi hayatla ve çevresiyle daha barışık ve daha huzurlu olur. İnsan-ı kâmil olmanın yollarını gösteren Bediüzzaman Hazretleri, "İhlâs Risalesi"nde bu konuyu şöyle anlatır: "Kardeşlerinizin meziyetlerini şahıslarınızda ve faziletlerini kendinizde tasavvur edip, onların şerefleriyle şâkirâne iftihar etmelisiniz."

Mânevî değerlerden uzak "kişisel gelişim" anlayışı, insanlara dâimî bir huzur vermediği gibi onları hayatın mânâ ve değerinden mahrum bırakarak, hiçlik ve boşluk duygusuna itmektedir. Bu yüzden insanların akıl, kalb, ruh, beden sağlığı bozulmaktadır. Yunus Emre, yüzyıllar öncesinde:

"Kemdür yoksulluktan niçelerin varlığı,
Bunca varlık var iken gitmez gönül darlığı"
diyerek bu hakikati ne güzel anlatır. Yani maddî olan hiçbir şey, insanı tam olarak tatmin etmez. Yüce Beyan'da anlatıldığı gibi, kalbler ancak Allah'ı sevmekle ve anmakla huzura kavuşur.

Kaynaklar
- Samuel Smiles, Kendine Yardım, (Self-Help, London, 1859), Hayat Yayınları, İst. 1998.
- M. Fethullah Gülen, "Öz Güven ve Mehdîlik İddiası", Vuslat Muştusu, Gazeteciler ve Yazar Vakfı yay. İst. 2008.
- Bediüzzaman, Lemalar, İhlâs Risalesi.

Read more »

Günah ve Arınma

Günah fıtratta bir deformasyon ise, tevbe ve nedâmet, yeniden fıtrata dönüştür. Gönülde pas bırakan günah, bünyeye musallat olmuş bir virüs gibidir; er-geç kendini hissettirir.
Ölümü düşünmeme, kalbin paslı olmasından ileri gelir; ölüm endişesi de, yakînin azlığından...
Suizan, ya akıl hastalığı veya kalb kiridir. Bundan kurtulmanın çaresi de, insanın kendi günahlarına uyanmasıdır.
İhmalden dolayı içine düştüğümüz çukurlardan, ancak ihmallerimizi telâfi etmekle çıkabiliriz.
Meskenin kristalden ise, başkasının kümesine bile taş atma!
Başkalarının ayıplarıyla meşgul olan, hayat boyu hep ayıp yapar...
"Ne attan düşmedik yiğit, ne de sürçmedik at yoktur." derler. Önemli olan, düştükten sonra doğrulup kendine gelebilmektir.
Yarın yaparım düşüncesi, iradesizliğin bir diğer ifadesidir.
En büyük günahlar, şehvet meşcereliğinde boy atar gelişir... Şehvete hakimiyet, en büyük hakimiyettir.
Günaha karşı umursamazlık, en büyük günahtır.
Ağaç kurumamışsa, baharı duyar...
Allah'ın kahretmediğini görüp şımarma; mühlet verdiğini düşün, ürper!
Gerçek mü'min, her an Allah (celle celâluhu) ile merbûtiyeti olandır. Günahlar, bu irtibatı kesen zararlı şerarelerdir.

 Fethullah Gülen  Perşembe, 18 Mayıs 2006
Sızıntı, Mart 1993, Cilt 15, Sayı 170 

Read more »